Kapalı Varis Tedavisi Nedir? Radyofrekans Ablasyon Nasıl Yapılır, Kimlere Uygun?

Kapalı varis tedavisi, reflü saptanan toplardamarın damar içinden kapatılmasına dayanan yöntemlerin genel adıdır. Bacakta kesi yapılarak damarın çıkarılması yerine, damar içine ince bir kateter ya da iğne ile girilip hedef damarın işlevi sonlandırılır. Yüzeyel toplardamar yetmezliğinde uygulanan varis tedavisi seçenekleri arasında bu yöntemler sık değerlendirilir.

Kapalı varis tedavisi bir bakışta

Kapalı varis tedavisi tek bir işlemin değil, bir yöntem grubunun adıdır; ısı, ilaç ya da tıbbi yapıştırıcı kullanan kapalı varis tedavileri farklı tekniklerle aynı amacı taşır. Ortak nokta, sorunlu damarın cilt üzerinden çıkarılmak yerine içeriden kapatılmasıdır.

Aşağıdaki özet, sık sorulan noktaları kısa yanıtlarla toplar.

Kapalı varis ameliyatı açık ameliyattan nasıl ayrılır?

Kapalı yöntemlerde damar genellikle yerinde bırakılarak içeriden kapatılır; stripping olarak bilinen açık varis ameliyatı yaklaşımında ise sorunlu ana yüzeyel damar cerrahi olarak çıkarılabilir. Halk arasında kullanılan “kapalı varis ameliyatı” ifadesi her zaman klasik bir ameliyatı anlatmaz; kateterle yapılan endovenöz işlemler de bu adla anılır.

Farklar kesi boyutunda, anestezi yaklaşımında ve iyileşmenin seyrinde belirginleşir. Kapalı işlemlerde genellikle iğne girişi ya da çok küçük bir giriş yeterli olurken, açık cerrahide kasık ya da diz bölgesinde kesi gerekebilir. Bu, bir yöntemin diğerine üstün olduğu anlamına gelmez; damarın çapı, seyri, daha önce geçirilmiş işlemler ve eşlik eden bulgular açık cerrahiyi bazı durumlarda yeniden gündeme getirebilir. Seçim, damar haritalaması ve klinik bulguların birlikte değerlendirilmesiyle yapılır.

Kapalı varis tedavisinde hangi yöntemler kullanılır?

Isı, ilaç ve tıbbi yapıştırıcı temelli dört uygulama en sık kullanılan seçeneklerdir. Bunlardan radyofrekans ablasyon yönteminde damar içine yerleştirilen kateter, kontrollü ısı vererek damar duvarının büzüşmesini ve kapanmasını sağlar.

Damar içinde ışık enerjisi kullanan endovenöz lazer uygulamasında da hedef, ısı etkisiyle damarın kapatılmasıdır. Tıbbi yapıştırıcı yönteminde ise ısı yerine siyanoakrilat esaslı bir madde damar duvarlarını içeriden birbirine yapıştırır.

Daha ince damarlarda gündeme gelen köpük skleroterapi, damara enjekte edilen ilacın köpük hâliyle damar iç yüzeyini etkilemesine dayanır. Yöntemlerin uygulanma biçimleri ve sınırlılıkları aynı değildir.

Yöntem seçimi damar çapı, damarın seyri, reflünün kaynağı ve klinik bulgularla birlikte belirlenir.

Radyofrekans ablasyon adım adım nasıl yapılır?

Radyofrekans ablasyon, ultrason eşliğinde damara yerleştirilen kateterin kontrollü ısıyla geri çekilerek sorunlu damarı kapatmasıyla yapılır. İlk adım, ayakta yapılan Doppler reflü değerlendirmesi ile yetmezliğin hangi damarda ve hangi düzeyde başladığının belirlenmesi ve damarın cilt üzerinde işaretlenmesidir. Hangi damara işlem uygulanacağı, ek yüzeyel varislerin aynı seansta ele alınıp alınmayacağı da bu bulgulara göre planlanır.

İşlem bölgesine lokal tümesan anestezi uygulanır. Tümesan anestezi, damarın çevresine seyreltilmiş lokal anestezik sıvının verilmesidir; çevre dokuları ısı etkisinden korumaya ve işlem sırasındaki konforu desteklemeye yöneliktir. Ardından iğneyle damara girilir ve kateter ultrason görüntüsü eşliğinde hedef noktaya kadar ilerletilir.

Kateterin konumu doğrulandıktan sonra ısı verilmeye başlanır ve kateter belirli aralıklarla geri çekilerek damar boyunca kapanma sağlanır. İşlem bitiminde giriş yerine pansuman yapılır, önerilen kompresyon çorabı giydirilir. Çoğu kişide aynı gün ayağa kalkılır ve yürüme sonrası taburculuk değerlendirmesi yapılır.

Radyofrekans ablasyon ne kadar sürer ve ağrılı mıdır?

Radyofrekans ablasyon çoğu olguda yaklaşık 30–90 dakika süren, ESVS 2022 venöz hastalıklar kılavuzuna göre ayaktan ve lokal anesteziyle yapılabilen bir işlemdir. Bu süreler çalışmalar arasında değişir ve tek başına yöntem seçimi için kullanılmaz; seçim muayene ve Doppler bulgularına göre yapılır.

Sürenin uzaması ya da kısalması tedavi edilecek damar sayısı, damarın uzunluğu, aynı seansta yapılan ek işlemler ve anatomik özelliklerle ilişkilidir. Anestezi tarafında en sık kullanılan yaklaşım lokal tümesan anestezidir; bazı durumlarda ek sedasyon gerekebilir ve bu, anestezi planına göre belirlenir.

İşlem sırasında genellikle basınç, hafif batma ya da ısı hissi tarif edilir. Belirgin ağrı hissedilirse uygulama sırasında ekibe bildirilmesi önemlidir; anestezi takviyesi yapılabilir.

Hangi durumlarda uygun, hangi durumlarda uygun değildir?

Radyofrekans ablasyon, Doppler ultrasonla büyük safen ven veya benzer yüzeyel ana damarlarda reflü gösterilen uygun anatomili kişilerde değerlendirilebilir. ESVS 2022 kılavuzunda yüzeyel venlerde 0,5 saniyeden uzun geri kaçış patolojik reflü olarak tanımlanır. Bu değerler çalışmalar arasında değişir ve tek başına yöntem seçimi için kullanılmaz.

Değerlendirmede damarın çapı, seyrinin düzlüğü, cilde uzaklığı, derin ven sisteminin durumu ve kişinin yakınmaları birlikte ele alınır. Ciltte görünen kılcal damarlarla ana yüzeyel damardaki reflü aynı sorun değildir; yalnız görünen damara bakılarak işlem kararı verilemez. Isı temelli yöntemler, kateterin damar içinde ilerleyebildiği düzgün seyirli venlerde daha rahat uygulanır.

Aktif derin ven trombozu bulunan kişilerde kapalı varis tedavisi ertelenir ve öncelikle pıhtı tablosu değerlendirilir. Gebelik, ciddi atardamar hastalığı, belirgin hareket kısıtlılığı, cilde çok yakın seyreden ya da aşırı kıvrımlı damarlar da ayrı değerlendirme gerektirir. Bu durumların hepsi her kapalı yönteme aynı biçimde engel değildir: bazılarında yöntemin değiştirilmesi, bazılarında işlemin ertelenmesi ya da önce eşlik eden sorunun tedavi edilmesi gündeme gelir. Derin ven trombozu, yüzeyel ven hastalığı ve atardamar dolaşım sorunu birbirinden farklı tablolardır; Doppler inceleme bu ayrımın yapılmasında önemli rol oynar. Ani tek taraflı şişlik, nefes darlığı, göğüs ağrısı veya kanlı balgam durumunda 112 aranmalıdır.

İşlem sonrası iyileşme süreci nasıl ilerler?

Kapalı varis tedavisi sonrası çoğu kişide aynı gün ayağa kalkma planlanır; günlük yaşama dönüşün zamanı yapılan yönteme ve damar bulgularına göre belirlenir. Düzenli kısa yürüyüşler, pansumanın korunması, önerilen kompresyon çorabının kullanılması ve kontrol randevusuna gidilmesi işlem sonrası iyileşme açısından önem taşır.

İlk günlerde morarma, giriş yerinde hassasiyet, kapatılan damarın seyri boyunca sertlik ya da hafif çekilme hissi görülebilir; bunların şiddeti ve süresi kişiden kişiye farklılaşır. İşe dönüş, spor, araç kullanma ve uzun yolculuk için tek bir kesin süre verilemez; bu planlar yapılan işleme ve kontrol bulgularına göre belirlenir. Kapatılan damarın dışındaki venlerde zamanla yeni yetmezlik gelişebildiğinden iyileşme sürecindeki takip önerileri uzun vadede anlam taşır. Artan ağrı, yayılan kızarıklık, yüksek ateş, belirgin şişlik ya da solunumla ilgili belirtilerde gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Hangi riskler ve yan etkiler görülebilir?

Kapalı varis tedavisinde morarma, hassasiyet, geçici uyuşma ve damarın seyri boyunca sertlik hissi görülebilen yan etkilerdendir. Daha seyrek görülmekle birlikte ciltte ısı etkisi, sinir irritasyonu, enfeksiyon, yüzeyel ven iltihabı ve derin ven trombozu da değerlendirilmesi gereken riskler arasındadır.

Risklerin sıklığı kullanılan yönteme, tedavi edilen damarın konumuna, eşlik eden hastalıklara ve işlem sonrası hareket düzeyine göre farklılaşır; her girişimde belirli bir risk bulunur. ESVS 2022 kılavuzu ve Cochrane derlemelerinde endovenöz termal yöntemlerle ilişkili ciddi komplikasyonların seyrek bildirildiği belirtilir; çalışmalar arasında bildirim yöntemi farklı olduğundan burada tek bir oran verilmemektedir. Uygunluk ve yöntem kararı, Op. Dr. Arzu Ercan tarafından yapılan muayene ve Doppler ultrason değerlendirmesiyle belirlenir.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Varisli damarlar ve tedavi seçenekleri — NHS
• Varisli damarlar: belirtiler ve nedenler — NHS
• Varis nedenleri, belirtileri ve tedavisi — Cleveland Clinic