Skleroterapi Nasıl Uygulanır? Adım Adım Seans Süreci, Acıtır mı ve Sonrasında Dikkat Edilecekler

Skleroterapi nasıl uygulanır sorusunun kısa cevabı şudur: hedef toplardamara ince bir iğneyle sklerozan adı verilen ilaç verilir, damar duvarı tahriş olur ve damar zaman içinde kapanarak dolaşım dışı kalır. Uygulama ayaktan yapılır, seans sonunda kompresyon planlanır. Hangi damarların ele alınacağı, muayene ve damar haritalamasının ardından skleroterapi tedavisi kapsamında belirlenir.

Doppler ultrason işlem öncesinde neden yapılır?

Skleroterapi öncesinde Doppler ultrason, hangi damarın tedavi edileceğini ve altta yatan toplardamar reflüsü bulunup bulunmadığını belirlemek için yapılır. Ciltten görülen ince damarlar çoğu zaman sorunun tamamı değildir; yüzeyel toplardamarlarda kapakçık yetersizliği varsa yalnızca görünür damarların kapatılması yetersiz kalabilir. Bu nedenle Doppler ultrason değerlendirmesi, akımın yönünü ve geri kaçışın hangi seviyeden başladığını gösterir.

Halk arasında örümcek ağı damarlar denen ince kılcal damarların, daha büyük yüzeyel toplardamar sorunlarından ayrılması planlamanın temel adımıdır. İki tablonun tedavi yaklaşımı farklıdır ve ayrımı yapan şey gözle görülen genişlik değil, ultrasonla elde edilen bulgulardır.

Görüşmede kullanılan ilaçlar, bilinen alerjiler, gebelik olasılığı, daha önce geçirilmiş pıhtı öyküsü ve kompresyon planı sorgulanır. İlaçların kesilip kesilmeyeceği kişiye özel bir karardır ve yalnızca işlemi planlayan hekim tarafından değerlendirilir; kimse kendi ilacını kendi kararıyla bırakmamalıdır. Tedavi kararı, görüntüleme bulgularıyla birlikte hekim muayenesinde verilir.

Skleroterapi nasıl uygulanır?

Skleroterapi, hedef damara ince iğneyle sklerozan ilaç verilerek uygulanır. Kişi çoğunlukla sırtüstü ya da yüzüstü, bacak uygun biçimde yerleştirilmiş şekilde yatırılır. Uygulama alanındaki cilt temizlenir, damarlar ışık ve gerektiğinde ultrason eşliğinde işaretlenir.

İğne, damarın içine yüzeyel bir açıyla yerleştirilir ve ilaç yavaşça verilir. İlacın sıvı ya da köpük formda hazırlanması damarın çapına ve yerleşimine göre değişir; bu iki form arasındaki ayrım köpük ve sıvı skleroterapi başlığı altında ayrıca ele alınan bir konudur. Verilen ilaç damar duvarıyla temas ettiğinde duvarda kontrollü bir tahriş oluşur; damar önce büzüşür, sonraki haftalarda bağ dokusuna dönüşerek kapanır.

Aynı seansta birden fazla noktaya girişim yapılabilir. Seansın ne kadar süreceği, uygulanan damar sayısına ve bölgenin genişliğine göre değişir; bu konuda güvenle aktarılabilir, kaynaklı bir süre aralığı bulunmadığından burada belirli bir dakika sayısı verilmemektedir. Süre tek başına yöntem seçimi için kullanılmaz; seçim muayene ve Doppler bulgularına göre yapılır.

Seansın sonunda uygulama bölgesine elastik bandaj ya da uygun basınçlı çorapla kompresyon yapılır. Kişi genellikle kısa bir gözlem sonrası ayağa kalkar ve yürüyerek ayrılır.

Skleroterapi acıtır mı?

Çoğu kişide skleroterapi sırasında kısa süreli iğne batması ve yanma hissi olur. İşlem genellikle lokal ya da genel anestezi gerektirmez; kullanılan iğneler ince olduğundan girişin kendisi kısa sürer.

Hissedilen rahatsızlığın düzeyi kişinin ağrı eşiğine, damarların derinliğine ve uygulama bölgesine göre farklılık gösterir. Ayak bileği, diz arkası ve uyluk iç yüzü gibi bölgeler daha hassas algılanabilir. İlaç verilirken damar boyunca kısa süreli batma, kramp ya da gerginlik hissi duyulabilir; bu duyum genellikle saniyeler içinde geriler.

Şiddetli, giderek artan veya işlem bittikten sonra da süren ağrı normal beklenen tablonun dışındadır ve uygulamayı yapan ekibe bildirilmelidir. Tam ağrısızlık hiçbir girişimsel işlemde taahhüt edilemez.

Kaç skleroterapi seansı gerekir?

Skleroterapi seans sayısı, tedavi edilecek damarların yaygınlığına ve altta yatan venöz reflü varlığına göre planlanır. Tek bir bölgedeki sınırlı damar ağı ile iki bacağa yayılmış damarların planı aynı olmaz; bu nedenle önceden sabit bir seans sayısı söylemek doğru olmaz.

Seanslar arasında dokuların toparlanması ve kapatılan damarların verdiği yanıtın görülebilmesi için bir süre bırakılabilir. Bu aralığın uzunluğu, uygulanan bölgeye ve ilk seansta gözlenen bulgulara bakılarak hekim tarafından belirlenir. Erken dönemde yapılan değerlendirmeler, henüz geri çekilmemiş renk değişikliği ya da sertlik nedeniyle yanıltıcı olabilir.

İlerleyen dönemde yeni ince damarların gelişmesi ya da tedavi edilmemiş bir reflünün sürmesi, ek değerlendirme gerekçesi olabilir. Bu durum bir başarısızlık göstergesi değildir; toplardamar hastalığının seyriyle ilgilidir ve varis nüksü açısından düzenli takip, planın parçası olarak ele alınır.

İşlem sonrası ilk hafta nelere dikkat edilir?

Skleroterapi sonrasında ilk hafta düzenli yürüyüş ve önerilen kompresyon uygulaması, işlem alanındaki dolaşımı desteklemek amacıyla planlanır. Bu iki başlık, erken dönemdeki önerilerin çekirdeğini oluşturur.

İlk 24 saatte gün içinde hareketli kalmak, uzun süre aynı pozisyonda oturmamak ve ayakta kıpırdamadan beklememek istenir. Uygulama bölgesi gün içinde gözlenir; aşırı şişme, yayılan kızarıklık ya da artan ağrı not edilir. Kompresyonun ne zaman çıkarılacağı seans sonunda verilen talimata göre ayarlanır.

İlk hafta boyunca uygulama bölgesinin doğrudan güneşe maruz kalmaması, çok sıcak banyo, sauna ve hamamdan uzak durulması, ağır yük kaldırma ve yüksek tempolu spora dönüşün hekim onayıyla planlanması önerilir. Kullanılacak varis çorabı basıncı ve giyim süresi herkes için aynı değildir; tek tip bir öneri yerine kişiye verilen plan geçerlidir.

Uçuş söz konusuysa, asıl mesele uçağın kendisi değil uzun süre hareketsiz kalmaktır; kişisel pıhtı riski işlem öncesinde değerlendirilir ve yolculuk buna göre zamanlanır.

Skleroterapi sonrası morluk ne zaman değerlendirilmelidir?

Hafif morluk, kahverengi renk değişikliği, damarda sertlik ve hafif hassasiyet skleroterapi sonrasında görülebilen geçici bulgulardır. Morluk, iğne girişi sırasında küçük damarlardan sızan kana bağlıdır. Pigmentasyon denen kahverengi iz, kapanan damardaki kan hücrelerinden açığa çıkan demir pigmentinin ciltte görünmesiyle oluşur. Damar boyunca hissedilen ip benzeri sertlik ise kapanma sürecinin bir parçasıdır.

Bu bulguların şiddeti ve kalma süresi her kişide aynı değildir. Evde krem, ilaç ya da ısı uygulaması önerisi burada verilmez; bu tür kararlar kontrol muayenesinde ele alınır.

Giderek artan ağrı, bacakta belirgin tek taraflı şişlik, yaygın kızarıklık, nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, kanlı balgam, konuşma bozukluğu, yüzde kayma veya ani güç kaybı durumunda 112 aranmalıdır. Ateşle birlikte seyreden kızarıklık ya da uygulama bölgesinde yara gelişmesi de beklemeden acil değerlendirme gerektirir.

Kimlere skleroterapi uygulanmaz?

Gebelikte, aktif derin ven trombozunda ve ciddi periferik atardamar hastalığında skleroterapi uygun olmayabilir. ESVS 2022 kılavuzu bu başlıklarda uygunluğun ayrıca değerlendirilmesini önerir: gebelikte hem ilacın kullanımı hem de damar tablosunun doğum sonrası değişebilmesi nedeniyle işlem çoğunlukla ertelenir; aktif venöz tromboembolide öncelik pıhtının tedavisidir; ciddi atardamar hastalığında ise kompresyon uygulaması dolaşımı olumsuz etkileyebileceği için plan farklılaşır.

Sklerozan ilaçlara karşı bilinen alerji öyküsü, belirgin hareket kısıtlılığı, artmış pıhtılaşma eğilimi ve altta yatan geniş yüzeyel ven reflüsü de planı değiştirebilen durumlardır. Bunlar kesin dışlama ölçütleri olarak sıralanmaz; her biri ayrıntısıyla değerlendirilir ve işlemin zamanlaması ya da kapsamı buna göre düzenlenir.

Daha geniş çaplı varislerde ve ana yüzeyel damarda belirgin reflü olan tablolarda, lazer (EVLA), radyofrekans (RFA), tıbbi yapıştırıcı ya da cerrahi gibi kapalı varis tedavileri gündeme gelebilir.

Hangi yolun seçileceği damar haritalamasıyla belirlenir ve bazı olgularda birden fazla yöntem bir arada planlanır; mevcut varis tedavisi seçenekleri arasından seçim, klinik bulgularla birlikte yapılır.

Sonuçlar ne zaman belirginleşir?

Skleroterapi sonrası görünümdeki değişimin zamanı, tedavi edilen damarın çapına, kullanılan ilacın formuna ve damar yanıtına göre izlemde değerlendirilir. Bu konuda güvenle aktarılabilir, kaynaklı bir süre aralığı bulunmadığı için burada belirli bir gün ya da hafta sayısı verilmemektedir.

Erken dönemde kahverengi renk değişikliği ya da damar boyunca sertlik görülebildiğinden, ilk haftalardaki görüntü nihai sonucu yansıtmayabilir. Bu nedenle seans sonucunun erken dönemde kesin yorumlanması doğru olmaz; kontrol muayeneleri, damarın kapanıp kapanmadığını ve ek seans gerekip gerekmediğini değerlendirmek için planlanır.

Zamanla yeni ince damarların gelişmesi ya da altta yatan reflünün sürmesi, takip planının değişmesine yol açabilir; her girişimsel işlemde olduğu gibi sonuçlar kişiye göre farklılık gösterir ve risk taşır. Uygunluk ve tedavi planı, Op. Dr. Arzu Ercan tarafından yapılan muayene ve Doppler ultrason değerlendirmesiyle belirlenir. Bu bölümdeki bilgiler aşağıdaki kaynaklara dayanmaktadır:

• European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs
• Cochrane Database of Systematic Reviews — Sclerotherapy for varicose veins (sistematik derleme)

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Alt ekstremite varislerinde enjeksiyon skleroterapisi Cochrane derlemesi — Cochrane Library
• Varisli damarlar ve skleroterapiye ilişkin hasta bilgisi — Cleveland Clinic
• Varis tedavisi seçenekleri — NHS
• Varisli damarlar — MedlinePlus
• Varisli damarlar — NIH