Varis Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmeyen varis, bacak toplardamarlarındaki kaçağın sürmesi nedeniyle çoğu kişide yakınmaların devam etmesine, bir bölüm kişide ise ciltte renk değişikliği, yüzeyel damar iltihabı ya da venöz ülser gelişmesine yol açabilir. Bu seyrin hızı kişiden kişiye değişir ve damar yapısına göre farklı planlar gündeme gelir; varisle ilgili bilgiler bu değişkenliği anlamayı kolaylaştırır.

Varis tedavi edilmezse ne olur ve hangi sorunlar gelişebilir?

Varis tedavi edilmediğinde şikâyetler sürebilir ya da zamanla artabilir; bazı kişilerde ciltte renk değişikliği, yüzeyel damar iltihabı ve venöz ülser gibi sorunlar gelişebilir. Varis, bacak toplardamarlarındaki kapakçıkların işlevinin bozulması sonucu kanın yerçekimine karşı yukarı taşınamayıp bir bölümünün geriye kaçmasıyla genişleyen yüzeyel damarlardır. Damar içindeki basıncın uzun süre yüksek seyretmesi, damar duvarının daha da genişlemesine ve çevredeki dokuda sıvı birikimine yol açabilir. Bu nedenle ağırlık hissi, ağrı, kaşıntı ve akşamları belirginleşen şişlik gibi varis şikâyetleri yıllar içinde daha sık hissedilebilir.

Gözle görülen damarların kalınlığı ile altta yatan venöz yetmezliğin derecesi her zaman birbirine uymaz. Bazı kişilerde damarlar ince görünürken yakınmalar belirgin olabilir; bazılarında ise oldukça kıvrımlı damarlar bulunmasına rağmen tablo uzun süre yavaş ilerleyebilir. Bu yüzden ilerleme hızını yalnızca aynadaki görüntüye bakarak tahmin etmek güvenilir değildir.

Tedavi gerekip gerekmediği de tek başına görünümle belirlenmez. Şikâyetlerin günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği, ciltte renk ya da doku değişikliği olup olmadığı, daha önce pıhtı öyküsü bulunup bulunmadığı ve venöz Doppler ultrasonografide kaçağın hangi damarda saptandığı birlikte değerlendirilir. Aynı görüntüye sahip iki kişi için farklı planlar gündeme gelebilir.

Bacaktaki varis tedavi edilmezse neler olabilir?

Bacak varisinde gün sonunda artan ağırlık, ağrı, yanma, kaşıntı ve bilek çevresindeki şişlik zamanla daha erken saatlerde başlayabilir ve daha belirgin hale gelebilir. Bu yakınmalar genellikle uzun süre ayakta kalmak, gün boyu hareketsiz oturmak, sıcak hava ve bacağa binen fazla yükle artar; dinlenmeyle ve bacağın yükseltilmesiyle kısmen hafifleyebilir. Yine de bacaktaki her ağrının kaynağı venöz sorun değildir; kas, eklem, sinir ve atardamar kökenli nedenler de benzer tablolar oluşturabileceği için ayırt edici değerlendirme gerekir.

Uzun süre devam eden venöz basınç artışı ciltte iz bırakabilir. Bacakta gün boyu geçmeyen şişlik, ayak bileği çevresinde kahverengi renk değişikliği, cildin sertleşmesi ya da egzama benzeri kuru ve kaşıntılı görünüm kronik venöz hastalıkla ilişkili bulgular arasında sayılır. Varisli damarın üzerinde ağrılı hassasiyet, kızarıklık ve ele gelen sertlik ortaya çıkması ise yüzeyel damar iltihabı, yani yüzeyel tromboflebit anlamına gelebilir.

Bunlardan farklı olarak ani başlayan tek taraflı bacak şişmesi, belirgin ağrı, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı derin ven trombozu veya akciğere pıhtı atması gibi acil değerlendirme gerektiren durumlarla ilişkili olabilir. Böyle bir tabloda 112 aranmalı ya da randevu beklemeden acil servise başvurulması gerekir. Derin ven trombozu, varisle aynı hastalık değildir; risk değerlendirmesi klinik muayene ve uygun görüntülemeyle yapılır.

Varis hangi evrelerden geçer?

Hekimler toplardamar hastalığının ilerleme düzeyini uluslararası CEAP sınıflamasıyla tanımlar. Bu sınıflama, tedavi edilmeyen varisin hangi aşamaya ulaştığını ve hangi bulguların ilerlemeyi gösterdiğini anlamaya yardımcı olur.

Her varis bu evrelerin hepsinden geçmez. Ancak C3 ve sonrasındaki bulgular, yani şişlik ve cilt değişiklikleri, hastalığın ilerlediğini gösterdiği için tedavinin ertelenmemesi gereken işaretler arasında kabul edilir.

İç varis tedavi edilmezse ne olur?

Halk arasında iç varis denilen ifade tek bir hastalığı tanımlamaz; daha çok derinde yer alan toplardamarlardaki kaçak ya da dışarıdan görülmeyen venöz sorunlar için kullanılır. Bu nedenle tedavi edilmediğinde ne olacağı, altta hangi damarın sorumlu olduğuna göre değişir. Görünür bir varis damarı bulunmasa bile bacakta dolgunluk, ağrı, akşamları artan şişlik veya gece krampları gibi yakınmalar bildirilebilir.

Derin toplardamar sistemi, yüzeyel damarlar ve bu iki sistemi birleştiren perforan damarlar arasındaki ilişkiyi ortaya koymak için venöz Doppler ultrasonografi kullanılır. İnceleme, kaçağın yönünü ve düzeyini gösterdiği için yüzeyde görülmeyen sorunların tanımlanmasına yardımcı olur. İç varis ifadesi derin ven trombozu anlamına gelmez; pıhtı şüphesi ayrı bir değerlendirme gerektirir. Genital bölge ya da rahim çevresindeki toplardamar genişlemeleri ise farklı bir anatomik incelemeyi gerektirebilir, bu yüzden bacak varisi için geçerli öneriler doğrudan genellenemez. Tanı, hekim muayenesi ve uygun görüntüleme ile netleşir.

Venöz ülser tedavi edilmezse ne olur?

Venöz ülser, uzun süreli venöz yetmezliğe bağlı olarak çoğunlukla ayak bileği çevresinde gelişebilen ve iyileşmesi güç olabilen bir yaradır. Çoğu olguda birdenbire ortaya çıkmaz; öncesinde ciltte kahverengi renk değişimi, incelme ya da sertleşme, inatçı kaşıntı ve tekrarlayan cilt irritasyonu gibi bulgular görülebilir. Bu erken bulguların fark edilmesi, ileri tabloların önlenmesinde önemlidir.

Tedavi edilmeyen bir venöz ülser uzun süre açık kalabilir, akıntı ve ağrı artabilir, ikincil enfeksiyon şüphesi doğabilir. Yalnızca yara bakımı uygulanması altta yatan damar sorununu her zaman çözmeyebilir; venöz kaçak sürdüğü sürece yaranın yineleme olasılığı gündeme gelir. Uygun olgularda varise yönelik tedavi ile yara bakımı birlikte planlanabilir. Hangi yaklaşımın seçileceği, bacaktaki atardamar dolaşımının yeterliliğine, venöz kaçağın yerine ve yaranın büyüklüğü, derinliği, süresi gibi özelliklerine göre değişir.

Kötü kokulu akıntı, yara çevresinde hızla genişleyen kızarıklık, ateş, giderek artan ağrı ya da yeni bir yaranın ortaya çıkması durumunda gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Hangi durumlarda tedavi gerekir?

Varis tedavisi kararı, damarların görünümünden çok şikâyetlerin düzeyine, cilt bulgularına, komplikasyon riskine ve Doppler ultrasonografi sonucuna göre verilir. Belirgin yakınması olmayan ve cilt bulgusu bulunmayan bazı kişilerde izlem ile yaşam tarzı düzenlemeleri gündeme gelebilir. Buna karşılık süreğen ağrı, geçmeyen şişlik, ciltte renk değişikliği veya tekrarlayan yüzeyel tromboflebit varlığında daha ayrıntılı bir değerlendirme önem kazanır.

Uzun süre oturulan ya da ayakta kalınan dönemlerde ara verip hareket etmek, uygun zamanlarda bacakları yükseltmek, kilo yönetimi ve hekimin uygun gördüğü kompresyon yaklaşımı yakınmaların hafiflemesine yardımcı olabilir. Bu önlemler yararlı olsa da her damar probleminde tek başına yeterli olmayabilir. Kompresyon ürünleri de herkese aynı ölçüde uygun değildir; özellikle atardamar dolaşımında sorun şüphesi varsa hekim önerisi olmadan seçilmemelidir.

Varis nasıl tedavi edilir?

Varis tedavisi, muayene ve renkli Doppler ultrason ile kaçağa yol açan damarın belirlenmesiyle planlanır. Yakınmaları hafifletmek için kompresyon çorabı ve yaşam düzenlemeleri; sorunlu damarı kapatmak için ise skleroterapi, radyofrekans, lazer veya yapıştırıcı gibi kapalı varis tedavileri ve uygun olgularda cerrahi yöntemler kullanılır. İlaçlar bazı yakınmaları azaltabilir ancak görünür varisli damarı ortadan kaldırmaz.

Hangi yöntemin seçileceği damarın çapına, kaçağın yerine ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir. Yöntemlerin ayrıntıları için varis tedavisi sayfamıza, işlem süreci ve iyileşme için varis ameliyatı yazımıza bakabilirsiniz. Bacak varisleri ve kronik venöz yetmezlik, kalp ve damar cerrahisi uzmanlığı alanında değerlendirilir; ani tek taraflı bacak şişliği, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı eşlik ediyorsa planlı randevu beklenmeden acil değerlendirme gerekir.

Tedavi için uygun zamanlama nasıl belirlenir?

Varis değerlendirmesi için uygun zaman, belirgin yakınmaların, cilt değişikliklerinin ya da komplikasyon şüphesinin ortaya çıktığı ve gecikmeden başvurulan dönemdir. Erken dönemde yapılan inceleme, kaçağın yerini belirlemeyi ve ilerlemenin izlenmesini kolaylaştırır.

Mevsim tek başına tedavi uygunluğunu belirlemez. Hangi yöntemin seçileceği, kompresyon gereksiniminin süresi, kişinin iş düzeni ve hareket alışkanlıkları planlamayı etkileyen başlıklardır; bu nedenle yaz aylarında ya da başka bir dönemde tedavinin yapılamayacağı yönünde genel bir kural yoktur. Şiddetli ağrı, kızarıklıkla birlikte sertleşen damar, ani şişlik veya açık yara gibi bulgular ise zamanlama tartışmasından önce ele alınması gereken belirtilerdir. Uygunluk, İstanbul’daki Acıbadem Kozyatağı Hastanesi’nde Op. Dr. Arzu Ercan tarafından yapılan muayene ve Doppler ultrason değerlendirmesiyle belirlenir.

Tedavinin zamanlamasıyla ilgili ayrıntılar varis tedavisi ne zaman yapılmalı yazımızda, işlem sonrası dönem ise varis tedavisi sonrası iyileşme rehberimizde ele alınmıştır. Uzun süre ayakta çalışma gibi risk etkenleri için bu yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Varisli damarlar hakkında hasta rehberi — Cleveland Clinic
• Varisli damarlar — NHS
• Varisli damarlar — MedlinePlus
• Kronik venöz yetmezlik — Cleveland Clinic
• Venöz bacak ülseri — NHS