Kalp Krizi Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Acil Durumda Yapılması Gerekenler

Son güncelleme 7 dk okuma

Kalp Krizi Nedir?
Hızlı Cevap

Kalp krizi, koroner arterlerde kan akımının aniden azalması veya kesilmesi nedeniyle kalp kasının hasar gördüğü acil bir durumdur. Göğüste baskı, nefes darlığı, terleme veya bulantı görülebilir; belirtiler kişiye göre farklılaşabileceğinden beklemeden 112 aranması önem taşır.

Doktor Onayı Tıbbi açıdan incelendi Op. Dr. Arzu Ercan, Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı
Önemli Maddeler
  • Kalp krizi, kalp kasına oksijen taşıyan koroner arterlerdeki kan akımının ciddi biçimde azalması veya kesilmesiyle gelişir.
  • Göğüste baskı ve ağrı kalp krizinin sık belirtileridir; nefes darlığı, terleme, bulantı ve baş dönmesi de eşlik edebilir.
  • Kalp krizi çoğu zaman aterosklerotik plağın çatlaması ve üzerinde pıhtı oluşması sonucunda meydana gelir.
  • Yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, sigara kullanımı ve hareketsizlik kalp krizi riskini artırabilen etkenler arasındadır.
  • Kalp krizi şüphesinde belirtilerin geçmesini beklemeden 112 aranmalı; kişi kendi aracıyla hastaneye gitmeye çalışmamalıdır.

Kalp krizi, tıptaki adıyla miyokard enfarktüsü, kalp kasını besleyen koroner arterlerde kan akımının ciddi biçimde azalması ya da tamamen kesilmesiyle ortaya çıkan acil bir durumdur. Yeterli oksijen alamayan kalp kasında kısa sürede kalıcı hasar gelişebilir. Bu nedenle krizi düşündüren yakınmalar acil değerlendirme gerektiren durumlar arasında yer alır.

Kalp krizi nedir ve kalpte neler olur?

Kalp krizi, tıpta miyokard enfarktüsü olarak adlandırılan ve kalp kasının bir bölümünün yeterli kan akımı alamaması sonucu hasarlanmasıyla seyreden bir durumdur. Kalbi besleyen koroner arterler, kalp kasına oksijen ve besin taşır. Bu damarlardan birinde akım belirgin ölçüde azaldığında ya da durduğunda, o damarın beslediği bölgedeki kalp kası hücreleri zarar görmeye başlar. Hasarın büyüklüğü, tıkanıklığın yerine, derecesine ve kan akımının ne kadar sürede yeniden sağlandığına göre değişir.

Kalp krizi ile ani kalp durması aynı kavramlar değildir. Kalp krizi bir dolaşım sorunudur; ani kalp durmasında ise kalbin pompa işlevi elektriksel bir bozukluk nedeniyle aniden durur. Bununla birlikte ikisi ilişkisiz de sayılmaz: kalp krizi sırasında gelişen ciddi ritim bozuklukları bazı kişilerde kalp durmasına yol açabilir. Bu ayrımın klinik olarak yapılması, acil değerlendirme kapsamında hekimin görevidir.

Hangi belirtiler acil değerlendirme gerektirir?

Kalp krizinde en sık bildirilen yakınma, göğsün orta bölümünde hissedilen baskı, sıkışma, ağırlık ya da ağrı duygusudur. Bu his bazı kişilerde göğüs kafesiyle sınırlı kalmaz; sol ya da sağ kola, omuza, sırta, boyuna, çeneye veya üst karın bölgesine yayılabilir. Göğüs yakınmasına nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı, baş dönmesi, güçsüzlük ve bayılma eşlik edebilir. Yakınmalar dinlenmeyle tamamen geçmeyebilir ya da kısa aralıklarla tekrarlayabilir.

Belirtiler kişiden kişiye belirgin biçimde farklılaşabilir. Kadınlarda, ileri yaştaki kişilerde ve diyabeti olanlarda klasik göğüs ağrısı silik kalabilir; bunun yerine nefes darlığı, olağandışı yorgunluk, hazımsızlık benzeri rahatsızlık, bulantı ya da sırt ve çene bölgesine vuran ağrı ön planda olabilir. Erkeklerde göğüste baskı ve kola yayılan ağrı daha sık tarif edilse de, bu ayrım kesin bir kural değildir ve her iki grupta her iki tablo görülebilir.

Yakınmanın hafif olması ya da kısa sürmesi tek başına kalp krizini dışlamaya yetmez. Yeni başlayan, geçmeyen, giderek artan veya tekrarlayan göğüs yakınmalarında beklemek yerine acil sağlık değerlendirmesi istenmesi önerilir.

Krize yol açan damar mekanizmaları

Kalp krizi çoğu olguda koroner arterlerde ateroskleroz olarak bilinen plak birikimi zemininde gelişir. Ateroskleroz, yağ, kolesterol ve başka maddelerin damar duvarında birikerek plak oluşturmasıdır. Aynı süreç bacak atardamarlarını da etkileyebilir ve periferik arter hastalığı olarak kendini gösterebilir. Bu plaklar yıllar içinde damarın iç çapını daraltabilir, damar duvarını sertleştirebilir ve kalp kasına giden kan akımını azaltabilir. Daralma belirli bir düzeye ulaştığında, özellikle efor sırasında göğüs yakınmaları ortaya çıkabilir.

Asıl ani tablo ise çoğunlukla plağın yırtılması ya da çatlamasıyla başlar. Hasarlanan plak yüzeyinde pıhtılaşma süreci tetiklenir; oluşan pıhtı kısa sürede büyüyerek damarı kısmen veya tamamen tıkayabilir. Akımın aniden kesilmesi, o bölgedeki kalp kasında oksijensizliğe ve hasara yol açar. Daha seyrek bir mekanizma olan koroner arter spazmında ise damar duvarındaki kasılma geçici ama belirgin biçimde akımı azaltabilir ve benzer bir tabloya neden olabilir.

Kokain gibi uyarıcı maddelerin ve bazı ilaçların, duyarlı kişilerde damar spazmı ya da kalp damarları üzerinde olumsuz etkiyle ilişkilendirilebildiği bildirilmiştir; ancak böyle bir nedensellik değerlendirmesi hekim tarafından yapılır. Ani ve alışılmadık yoğunlukta fiziksel efor da, özellikle düzenli hareket etmeyen ve altta yatan koroner damar hastalığı bulunan kişilerde tabloyu açığa çıkarabilir. Bu, eforun herkes için bir kalp krizi nedeni olduğu anlamına gelmez; düzenli fiziksel aktivite genel olarak damar sağlığını destekleyen bir alışkanlık olarak ele alınır.

Riski artıran durumlar

Kalp krizi riski tek bir nedene bağlanamaz; damar sağlığını etkileyen birçok etken çoğu zaman birlikte rol oynar. Değiştirilebilir etkenler arasında yüksek tansiyon, yüksek kolesterol düzeyleri, diyabet, sigara ve diğer tütün ürünlerinin kullanımı, fazla kilo, hareketsiz yaşam, aşırı alkol tüketimi, tedavi edilmemiş uyku apnesi ve uzun süreli stres sayılır. Değiştirilemeyen ya da sınırlı ölçüde değiştirilebilen etkenler ise yaş, ailede erken yaşta kalp-damar hastalığı öyküsü ve biyolojik cinsiyetle ilişkili risk farklılıklarıdır.

Koruyucu yaklaşımda beslenme düzeni, sigaranın bırakılması, yeterli uyku, düzenli fiziksel aktivite ve tansiyon, kolesterol ile kan şekerinin kontrolü birlikte ele alınır. Genel öneri haftada en az 150 dakika orta şiddette aerobik aktivite ya da 75 dakika yoğun aerobik aktivite ile haftada en az iki gün kas kuvvetlendirme egzersizi biçimindedir; bu hedeflerin kişinin sağlık durumuna uygun olup olmadığı hekim değerlendirmesi gerektirir. Risk düzeyinin hesaplanması ve ilaç başlanıp başlanmayacağı kararı da kişisel özellikler, tahliller ve muayene bulguları ışığında hekim tarafından verilir.

Kalp krizi nasıl anlaşılır?

Kalp krizi yalnızca belirtilere bakılarak kesinleştirilemez; tanı acil klinik değerlendirme, elektrokardiyografi ve kan testleriyle desteklenir. Acil serviste kişinin öyküsü, fizik muayene bulguları, elektrokardiyografi kaydı ve kanda kalp kası hasarını gösteren belirteçler birlikte değerlendirilir. Bu bulgular zaman içinde değişebildiği için tek bir ölçüm yerine tekrarlayan değerlendirmeler gerekebilir.

Klinikte hekim ve yetişkin hasta, kalp krizi riskleri ve acil belirtiler hakkında sakin biçimde konuşuyor.

Gerekli görülen durumlarda ekokardiyografi, koroner anjiyografi veya başka görüntüleme yöntemleri devreye girer. Bu incelemeler damardaki tıkanıklığın yeri ve derecesi ile kalbin etkilenme düzeyi hakkında bilgi verebilir. Göğüs ağrısı her zaman kalp kaynaklı değildir; reflü, kas-iskelet sistemine bağlı yakınmalar, akciğer sorunları, ritim bozuklukları ya da büyük damar hastalıkları da benzer tablolara yol açabilir. Ani başlayan, şiddetli göğüs veya sırt ağrısında aort anevrizmasında erken tanı gibi damar kökenli durumlar da acil değerlendirme kapsamına girer. Bu ayrımların evde ya da kişisel cihazlarla yapılması mümkün değildir.

Kalp krizinde tedavi seçenekleri nelerdir?

Kalp krizinde tedavinin temel amacı, kalp kasına giden kan akımını mümkün olan en kısa sürede yeniden sağlamak ve hasarın yayılmasını sınırlamaktır. İlaç tedavisi bu süreçte pıhtılaşma sürecinin yönetilmesi, göğüs ağrısının azaltılması, kalbin iş yükünün hafifletilmesi ve tansiyon, kolesterol gibi risk etkenlerinin kontrolü amacıyla kullanılabilir. Hangi ilaçların, hangi sırayla ve ne süreyle kullanılacağı klinik tabloya, tahlil sonuçlarına ve kişinin eşlik eden hastalıklarına göre belirlenir.

Koroner anjiyografi sonrasında uygun olgularda balon ve stent gibi damar açıcı girişimler gündeme gelebilir. Seçilecek yaklaşım, tıkalı damarın yeri ve yapısı, darlıkların sayısı ve kişinin genel durumuyla ilişkilidir. Birden fazla damarda yaygın darlık bulunması, damar yapısının girişime uygun olmaması ya da eşlik eden başka kalp sorunlarının varlığı gibi seçilmiş durumlarda koroner bypass cerrahisi değerlendirilebilir.

Kalp kapaklarında belirgin hastalık bulunan bazı kişilerde tedavi planı, kapaklara yönelik cerrahi gereksinimle birlikte ele alınır; bu kapsamda kalp kapak cerrahisi seçenekleri aynı değerlendirmenin parçası olabilir.

Tedavi kararı, kalp hastalıkları, girişimsel kardiyoloji ve gerektiğinde kalp ve damar cerrahisi ekiplerinin ortak değerlendirmesiyle kişiselleştirilir. Her girişimin ve cerrahinin kendine özgü riskleri bulunur; bu riskler işlem öncesinde ayrıntılı biçimde konuşulur.

İyileşme süreci nasıl ilerler?

Kalp krizi sonrasındaki iyileşme süreci, kalp kasındaki etkilenmenin düzeyine, uygulanan tedaviye, eşlik eden hastalıklara ve kişinin genel durumuna göre değişir. Taburculuk sonrasında ilaçların hekimin belirttiği biçimde düzenli kullanılması, tansiyon, kan şekeri ve kolesterol değerlerinin takibi ile sigaranın bırakılması ikincil korunmanın temel parçaları arasında sayılır.

Uygun kişilerde kardiyak rehabilitasyon programları; fiziksel aktiviteye güvenli dönüş, beslenme düzeninin yeniden kurulması, psikososyal destek ve risk etkenlerinin yönetimi için yapılandırılmış bir çerçeve sunabilir. Göğüs ağrısının yeniden başlaması, belirgin nefes darlığı, bayılma, çarpıntı ya da olağandışı güçsüzlük gibi yakınmalar planlı kontrol tarihi beklenmeden değerlendirilmelidir. İşe dönüş zamanı, egzersizin yoğunluğu ve günlük aktivitelere yeniden başlama takvimi kişinin klinik durumuna ve hekim önerisine göre planlanır.

Kalp krizi geçiren birine ne yapılır?

Kalp krizi düşündüren göğüs baskısı, nefes darlığı, soğuk terleme ya da bayılma varlığında yapılması gereken ilk şey 112’yi arayarak acil yardım çağırmaktır. Kişinin kendi aracını kullanarak hastaneye gitmeye çalışmaması, yalnız bırakılmaması ve efor gerektiren hareketlerden kaçınması önerilir. İlaç kullanımı konusunda, kişiye daha önce hekimi tarafından verilmiş bir acil plan yoksa dışarıdan doz ya da tedavi yönlendirmesi yapılmamalıdır.

Yakınmalar kısa süreli olarak hafiflese bile, yeni ortaya çıkan, açıklanamayan veya tekrarlayan göğüs şikâyetlerinin değerlendirilmesi gerekir. Acil dönemin ardından koroner arter hastalığının izlenmesi, cerrahi gereksinimin araştırılması ve uzun dönem takip birlikte planlanır. Tedavi ve takip planı, İstanbul’daki Acıbadem Kozyatağı Hastanesi’nde yapılan muayene ve tetkiklerin ardından Op. Dr. Arzu Ercan tarafından değerlendirilerek belirlenir.

Sık Sorulan Sorular

Kalp krizi belirtileri ne kadar sürer?

Belirtilerin süresi kişiye ve tıkanıklığın derecesine göre değişebilir. Geçmeyen, tekrarlayan ya da giderek artan göğüs baskısı ve buna eşlik eden nefes darlığı acil değerlendirme gerektirir.

Kalp krizi kadınlarda nasıl belirti verir?

Kadınlarda da göğüs baskısı görülebilir; bunun yanında nefes darlığı, belirgin yorgunluk, bulantı, sırt ya da çene ağrısı gibi daha az tipik yakınmalar öne çıkabilir. Belirtiler kişiden kişiye değişir.

Kalp krizi nasıl olur?

Çoğunlukla koroner arterdeki plağın çatlaması ve ardından oluşan pıhtının kan akımını engellemesiyle gelişir. Daha seyrek olarak koroner arter spazmı da kalp kasına giden oksijeni azaltabilir.

Kalp krizi geçirirken ne yapılmalı?

Kalp krizi şüphesinde 112 aranmalı ve kişi kendi aracını kullanarak hastaneye gitmeye çalışmamalıdır. Yakınmaların kendiliğinden geçmesini beklemek yerine acil sağlık değerlendirmesi istenmelidir.

Yalancı kalp krizi nedir?

Halk arasında bu ifade, kalp kriziyle benzer göğüs yakınmalarına yol açan ancak farklı nedenlere bağlı durumlar için kullanılabilir. Bu tanımlama kalp krizini dışlamaz; ayrım acil tıbbi değerlendirmeyle yapılır.

Kaynaklar