Varis Ameliyatında Alınan Damar Ne Olur? Dolaşım ve Bypass İçin Damar Sorusu
Varis ameliyatında alınan damar, çoğu durumda işlevini yitirmiş yüzeyel toplardamardır; kan dönüşü derin toplardamarlar ve sağlıklı venöz yollarla sürer. Lazer veya radyofrekansla tedavi edilen damar ise çıkarılmaz, içeriden kapatılır ve zaman içinde büzüşür. Gelecekte bypass gereksinimi olduğunda uygun damar seçenekleri Doppler ve cerrahi değerlendirmeyle belirlenir.
- Varis tedavisinde çıkarılan veya kapatılan damar çoğunlukla geri kaçak yapan yüzeyel toplardamardır.
- Bacaklardan kalbe venöz dönüş, esas olarak derin toplardamar sistemi üzerinden devam eder.
- Endovenöz lazer ve radyofrekans, hedef damarı vücuttan çıkarmadan içeriden kapatır.
- Çıkarılan damarın aynısı yeniden oluşmaz; ancak başka damarlarda zamanla varis gelişebilir.
- Büyük safen venin bypass için uygunluğu, varis tedavisi öncesinde ve bypass planlanırken Doppler ultrasonla değerlendirilir.
Varis ameliyatında alınan damar ne olur sorusunun kısa karşılığı şudur: çıkarılan damar, kapakçık işlevini yitirmiş bir yüzeyel toplardamardır ve vücuttan ayrıldıktan sonra yeniden işlev kazanmaz. Bacak dolaşımı derin toplardamarlar üzerinden sürer. Hangi damarın hedef alınacağı ise varis tedavisi planlanırken ayrıntılı damar incelemesiyle belirlenir.
Varis ameliyatında alınan damar ne olur?
Varis ameliyatında çıkarılan damar, çoğu durumda işlevini yitirmiş bir yüzeyel toplardamardır ve vücuttan çıkarıldıktan sonra yeniden işlev kazanmaz. Halk arasında varis damarı denen yüzeyel toplardamar, bacağın cilt altında seyreden ven ağının bir parçasıdır. Bu damarlardaki kapakçıklar yetersiz kaldığında kan aşağı doğru geri kaçar, damar zamanla genişler ve kıvrımlı bir görünüm alır. Tedavide hedeflenen yapı çoğunlukla büyük safen ven ya da onun yan dallarıdır; bazı olgularda küçük safen ven de değerlendirme kapsamına girer.
Çıkarılan damar parçası, cerrahi sırasında vücut dışına alınır ve patolojik inceleme gerekmedikçe saklanmaz. Burada önemli olan, alınan yapının sağlıklı bir dolaşım kanalı olmadığıdır; işlemden önce yapılan inceleme, o damarın kanı yukarı taşıma görevini büyük ölçüde yitirdiğini gösterdiği için çıkarma ya da kapatma gündeme gelir.
Açık cerrahide, halk arasında damarın çekilmesi diye anlatılan stripping yönteminde hedef ven bacaktan çıkarılır. Kapalı yöntemlerde ise damar yerinde bırakılır ve içeriden kapatılır. Yani varis ameliyatında alınan damar ne olur sorusunun yanıtı uygulanan yönteme göre değişir: biri damarı fiziksel olarak uzaklaştırır, diğeri damarı kapalı bir bağ dokusu şeridine dönüştürür. Her iki durumda da o damar artık kan taşımaz; bacağın venöz dönüşü başka yollar üzerinden sürdürülür.
Varisli damar alınınca kan dolaşımı nasıl devam eder?
Varisli damar alındığında kanın bacaklardan kalbe dönüşü, esas olarak derin toplardamarlar ve sağlıklı yüzeyel damar bağlantıları üzerinden devam eder. Bacakta iki ayrı ven sistemi bulunur: cilt altında seyreden yüzeyel sistem ve kas kitlesinin içinde, kemiklere yakın ilerleyen derin sistem. Venöz dönüşün büyük bölümü derin toplardamarlar üzerinden gerçekleşir; yüzeyel damarlar bu akışa katkı verir ve perforan adı verilen bağlantı damarlarıyla derin sisteme açılır.
Kapakçık yetersizliği olan bir varis damarında kan yukarı değil, yer çekimi yönünde geri kaçar. Bu nedenle söz konusu damar, etkin bir dönüş yolu olma niteliğini önemli ölçüde kaybetmiş olabilir; çıkarılması ya da kapatılması, çalışan bir kanalın yitirilmesi anlamına gelmez. Bununla birlikte işlem öncesinde derin toplardamarların açık olduğunun gösterilmesi gerekir. Geçirilmiş derin ven trombozu gibi durumlarda derin sistem kısmen tıkalı olabileceğinden, bu değerlendirme Doppler ultrasonla yapılır ve tedavi kararını doğrudan etkiler.
Uygulanan yönteme göre hedef damarın akıbeti şu şekilde özetlenebilir.
| Yöntem | Damara ne olur |
|---|---|
| Cerrahi stripping | Hedef yüzeyel damar çıkarılır |
| Endovenöz lazer | Hedef damar içeriden kapatılır, zamanla büzüşerek vücut tarafından emilir |
| Radyofrekans | Hedef damar içeriden kapatılır, zamanla büzüşerek vücut tarafından emilir |
Lazer ya da radyofrekansla kapatılan damara ne olur?
Lazer ya da radyofrekansla kapatılan varisli damar çıkarılmaz; içeriden kapandıktan sonra zamanla büzüşür ve vücut tarafından emilir. Endovenöz lazer ablasyonu kısaca EVLA, radyofrekans ablasyonu ise RFA olarak anılır. Her iki uygulamada da damar içine ince bir kateter yerleştirilir ve damar duvarında kontrollü bir ısı etkisi oluşturularak ven kapatılır. Bu nedenle bu seçenekler, cilt kesisiyle damar çıkarılmasına göre farklı bir mantıkla çalışan kapalı varis tedavileri başlığı altında toplanır.
Kapatılan damarda kan akımı kesilir ve kan, çalışan kapakçıklara sahip diğer venöz yollara yönelir. Damar duvarı zamanla kalınlaşır, lümen daralır ve yapı fibrotik bir dokuya dönüşür. Bu dönüşümün hızı herkeste aynı değildir; kapatılan ven kontrol incelemelerinde bir süre ince bir şerit olarak seçilebilir. Görüntülemede damarın hâlâ görülüyor olması tek başına başarısızlık anlamına gelmez, bulgunun muayene ve yakınmalarla birlikte yorumlanması gerekir.
Kapalı yöntemlerde iki farklı durum sıklıkla birbirine karıştırılır. Tedavi edilen damarın yeniden akım kazanması ile başka bir vende zamanla yeni reflü gelişmesi ayrı başlıklardır; varis nüksü değerlendirilirken bu ayrım Doppler ultrason bulgularıyla ortaya konur.
Alınan damarın yerine yeni damar çıkar mı?
Çıkarılan varisli damarın yerine aynı damarın yeniden oluşması beklenmez; ancak başka yüzeyel damarlarda zamanla varis gelişebilir. Cerrahiyle alınan bir ven kendini yeniden yapılandırmaz. Buna karşılık kalan yan dallarda genişleme, daha önce normal görünen venlerde reflü ortaya çıkması ya da kasık bölgesinde ince, düzensiz bağlantı damarlarının gelişmesi mümkündür. Bu tablolar, alınan damarın geri gelmesi değil, venöz sistemin yeni bir noktada yetersizliğe girmesidir.
Kapalı yöntemlerde ise kapatılan damarın bir süre görüntülenebilmesi, damarın yeniden çıktığı anlamına gelmez; küçülme ve emilme aylar içinde ilerleyen bir süreçtir. Yeni varis gelişiminde kalıtsal yatkınlık, kapakçık yapısı, gebelik, uzun süre ayakta ya da hareketsiz kalmak ve kilo artışı rol oynayabilir. Bacakta ağırlık hissi, akşamları artan şişlik ve gece kramplarıyla kendini gösteren varis belirtileri, bu etkenlerin etkisiyle yıllar sonra yeniden ortaya çıkabilir. Bu nedenle yeni varis gelişimi, önceden tedavi edilen damarın akıbetinden ayrı bir başlık olarak ele alınır.
Varisli damarı alınan kişiye ileride bypass ameliyatı yapılabilir mi?
Evet, varisli damarı alınmış kişiye ileride bypass ameliyatı yapılabilir; kullanılacak damar seçimi mevcut damarların yapısına ve bypassın yerine göre yeniden değerlendirilir. Büyük safen ven, koroner arter bypassı ve bacak atardamarı bypassı ameliyatlarında greft olarak kullanılabilen damarlardan biridir. Bu nedenle safen venin varis nedeniyle çıkarılmış ya da kapatılmış olması, cerrahi planlamada dikkate alınan bir bilgidir.
Öte yandan ciddi reflüsü bulunan, belirgin biçimde genişlemiş ya da duvar yapısı bozulmuş bir safen ven, zaten bypass grefti olarak uygun olmayabilir. Yani bu damarın tedavi edilmiş olması, ileride bypass yapılamayacağı anlamına gelmez. Bypass planında göğüs duvarı atardamarları, kol atardamarı, karşı bacaktaki uygun venler ya da gerektiğinde yapay greftler seçenekler arasında değerlendirilebilir. Hangi greftin kullanılacağı, yapılacak girişimin türüne ve damarların o günkü durumuna göre kalp ve damar cerrahisi değerlendirmesiyle belirlenir.
Bilinen periferik atardamar hastalığı ya da ileri koroner hastalık varsa, varis tedavisi öncesinde bu durumun hekime bildirilmesi anlamlıdır. Böyle olgularda safen venin ileride greft olarak gerekebileceği göz önünde tutularak tedavi yöntemi ve hedef damar yeniden tartışılabilir. Bu, damarın her koşulda korunacağı anlamına gelmez; yakınmaların ağırlığı ile olası ileriye dönük gereksinim birlikte değerlendirilir.
Hangi damarın alınacağına nasıl karar verilir?
Hangi damarın çıkarılacağına veya kapatılacağına, Doppler ultrasonla reflü saptanan yüzeyel toplardamarın ve derin toplardamar sisteminin değerlendirilmesiyle karar verilir. Doppler ultrason, damar içindeki akımın yönünü, kapakçık yetmezliğine bağlı geri kaçışın süresini ve derin venlerin açık olup olmadığını gösterir. Bu inceleme, gözle görülen damarın gerçekten sorunun kaynağı mı yoksa daha yukarıdaki bir reflünün sonucu mu olduğunu ayırt etmeye yardımcı olur.
Tedavi hedefi yalnızca görünür damar değildir. Yakınmalarla ilişkili reflü kaynağı, bacağın damar haritası, perforan venlerin durumu ve varsa geçirilmiş tromboz öyküsü birlikte ele alınır. Ameliyatın uygulama biçimi, hazırlığı, riskleri ve iyileşmeye ilişkin ayrıntılar ise varis ameliyatı süreci içinde ayrıca değerlendirilir.
Gebelik, aktif derin ven trombozu ve ileri atardamar hastalığı gibi durumlarda işlem ertelenebilir ya da yöntem değiştirilebilir. Uygunluk ve hedef damar seçimi, Op. Dr. Arzu Ercan tarafından yapılan muayene ve Doppler ultrason bulgularıyla belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Varis ameliyatında alınan damar tekrar takılabilir mi?
Hayır. Cerrahiyle çıkarılan yüzeyel toplardamar yeniden yerine konmaz; dolaşım derin toplardamarlar ve diğer sağlıklı venöz yollar üzerinden sürer.
Gebelikte varisli damar alınabilir mi?
Gebelikte girişimsel varis tedavisi genellikle ertelenir. Bu dönemde çoğunlukla kompresyon çorabı ve hareket önerileri öne çıkar; karar hekim muayenesiyle verilir.
Kapatılan damarın yeniden açıldığı nasıl anlaşılır?
Yakınmaların yeniden ortaya çıkması ya da kontrol Doppler ultrasonunda damar içinde akım görülmesi değerlendirme gerektirir. Kesin yorum görüntüleme ve muayeneyle yapılır.
Varis ameliyatından sonra başka damarlarda varis oluşur mu?
Yatkınlığı olan kişilerde başka yüzeyel damarlarda zamanla varis gelişebilir. Bu durum, çıkarılan damarın yeniden oluştuğu anlamına gelmez.
Büyük safen ven alınırsa kalp bypassında hangi damarlar kullanılabilir?
Göğüs duvarı atardamarları, kol atardamarı veya uygun başka greftler değerlendirilebilir. Seçim, yapılacak bypassın türüne ve damarların durumuna göre yapılır.
Doppler ultrason neden varis tedavisinden önce yapılır?
Doppler ultrason, reflünün kaynağını ve derin toplardamarların açıklığını göstererek hangi damarın tedavi hedefi olacağını belirlemeye yardımcı olur.
Varisli damar alınmadan sadece yan dallar tedavi edilebilir mi?
Bazı olgularda yalnız yan dallara yönelik işlem planlanabilir. Ana yüzeyel damarda reflü bulunup bulunmaması, bu kararın temel belirleyicilerindendir.
Daha önce varis ameliyatı olmak bypass planında hekimle paylaşılmalı mı?
Evet. Hangi damara daha önce işlem yapıldığının bilinmesi, olası bypassta kullanılabilecek greftlerin değerlendirilmesine yardımcı olur.
